PIT 39 a PIT 37: kiedy złożyć właściwe pismo?

Rozpoczęcie roku podatkowego to dla wielu podatników czas intensywnego analizowania swoich przychodów i kosztów z roku ubiegłego. Polskie prawo podatkowe nakłada na osoby fizyczne obowiązek rozliczenia się z urzędem skarbowym za pomocą różnorodnych formularzy. Wybór właściwego pisma zależy wyłącznie od źródła, z którego pochodziły nasze dochody. Najpopularniejszym formularzem wypełnianym przez miliony Polaków jest PIT-37. Istnieją jednak sytuacje, w których podatnik musi sięgnąć po zupełnie inną deklarację – PIT-39. Kiedy należy złożyć PIT-37, a kiedy konieczne staje się wypełnienie PIT-39? Czy te dwa formularze mogą funkcjonować obok siebie w jednym roku podatkowym? Niniejszy artykuł szczegółowo wyjaśnia te kwestie.

Czym różni się PIT-37 od PIT-39?

Podstawowa różnica pomiędzy formularzami PIT-37 a PIT-39 tkwi w rodzaju przychodów, jakie podlegają opodatkowaniu. Każdy z tych dokumentów służy do wykazania zupełnie innych kategorii przysporzeń majątkowych i opiera się na odmiennych zasadach obliczania podatku.

PIT-37 to deklaracja przeznaczona dla podatników, którzy uzyskiwali przychody wyłącznie za pośrednictwem płatników (np. pracodawców, zleceniodawców, organów rentowych). Dotyczy to m.in. umów o pracę, umów zlecenie, umów o dzieło, emerytur, rent czy zasiłków przedemerytalnych.
PIT-39 to wyspecjalizowany formularz służący do rozliczenia przychodów z odpłatnego zbycia nieruchomości i określonych praw majątkowych (np. spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, prawa wieczystego użytkowania gruntów), jeżeli zbycie to nastąpiło przed upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym doszło do ich nabycia lub wybudowania.

Kiedy należy złożyć deklarację PIT-37?

Deklarację PIT-37 składasz wtedy, gdy Twoje przychody pochodziły ze źródeł położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i od tych przychodów zaliczki na podatek pobierał płatnik. Jest to formularz dedykowany osobom, które nie prowadziły pozarolniczej działalności gospodarczej ani nie uzyskiwały przychodów bez pośrednictwa płatnika (np. z najmu prywatnego rozliczanego na zasadach ogólnych, choć obecnie najem prywatny co do zasady rozliczany jest ryczałtem na PIT-28).

W ramach PIT-37 podatnicy mogą korzystać z licznych preferencji podatkowych, takich jak wspólne rozliczenie małżonków, rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko, a także odliczać ulgi (np. ulgę prorodzinną, ulgę rehabilitacyjną czy ulgę na internet).

Kiedy powstaje obowiązek złożenia PIT-39?

Obowiązek wypełnienia i przesłania do urzędu skarbowego formularza PIT-39 powstaje w sytuacji, gdy dokonałeś odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych przed upływem tzw. okresu pięcioletniego. Kluczowe znaczenie ma tutaj moment nabycia nieruchomości.

Reguła 5 lat – jak liczyć ten okres?

Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych, sprzedaż nieruchomości nie podlega opodatkowaniu, jeżeli następuje po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie.

Przykład: Jeśli kupiłeś mieszkanie w lipcu 2018 roku, okres pięciu lat zaczynamy liczyć od 31 grudnia 2018 roku. Pięć lat upływa z dniem 31 grudnia 2023 roku. Sprzedaż tego mieszkania w 2024 roku i latach późniejszych jest całkowicie wolna od podatku dochodowego i nie wymaga składania żadnej deklaracji. Jeśli jednak sprzedałbyś je w listopadzie 2023 roku, musiałbyś złożyć PIT-39 za rok 2023.

Ulga mieszkaniowa – czy zwalnia z obowiązku złożenia deklaracji?

Częstym błędem podatników jest przekonanie, że jeśli przeznaczają całą kwotę ze sprzedaży nieruchomości na własne cele mieszkaniowe (np. zakup innego mieszkania, remont, spłatę kredytu hipotecznego), to nie muszą składać żadnych dokumentów w urzędzie skarbowym. To błąd.

Nawet jeśli spełniasz warunki do skorzystania z tzw. ulgi mieszkaniowej i Twój należny podatek wyniesie zero złotych, masz bezwzględny obowiązek wykazania tego faktu w deklaracji PIT-39. Wskazujesz tam kwotę dochodu zwolnionego z podatku ze względu na planowane lub już poniesione wydatki na własne cele mieszkaniowe. Na wydatkowanie tych środków podatnik ma określony czas (obecnie są to 3 lata, licząc od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie).

Czy można złożyć PIT-37 i PIT-39 jednocześnie?

Tak, i jest to sytuacja bardzo powszechna. Jeżeli w danym roku podatkowym pracowałeś na etacie (co obliguje Cię do złożenia PIT-37) i jednocześnie dokonałeś sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat od jej nabycia (co obliguje Cię do złożenia PIT-39), musisz złożyć do urzędu skarbowego dwie odrębne deklaracje.

Tych dwóch rozliczeń nie łączy się na jednym formularzu. Każde z nich stanowi niezależny dokument, posiada własne załączniki i dotyczy innych kategorii dochodów. Co ważne, strata wykazana w PIT-37 (np. nadpłata podatku wynikająca z ulg) nie może pomniejszyć podatku należnego z tytułu sprzedaży nieruchomości w PIT-39 i odwrotnie.

Terminy składania deklaracji do urzędu skarbowego

Zarówno dla deklaracji PIT-37, jak i PIT-39 obowiązuje ten sam ustawowy termin składania dokumentów. Deklaracje za rok ubiegły należy złożyć do urzędu skarbowego w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeśli 30 kwietnia przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, termin ten przesuwa się na pierwszy dzień roboczy.

Niedopełnienie tego obowiązku w terminie może skutkować konsekwencjami karnoskarbowymi, w tym nałożeniem mandatu lub kary grzywny za wykroczenie skarbowe. W przypadku opóźnienia warto jak najszybciej złożyć zaległą deklarację wraz z tzw. czynnym żalem, czyli pismem wyjaśniającym przyczyny opóźnienia i wyrażającym skruchę.

Praktyczny przykład rozliczenia

Aby lepiej zobrazować opisywaną procedurę, posłużmy się praktycznym przykładem pana Jana.

Pan Jan w roku podatkowym pracował jako programista na umowie o pracę. Dodatkowo, w marcu tego samego roku sprzedał działkę budowlaną, którą otrzymał w darowiźnie od wujka dwa lata wcześniej. Jak powinien postąpić pan Jan?

W zakresie dochodów z pracy etatowej: Pan Jan otrzymał od swojego pracodawcy druk PIT-11. Na jego podstawie wypełnia i składa deklarację PIT-37, wykazując tam swoje roczne zarobki, pobrane zaliczki oraz odliczając ulgę na dziecko.
W zakresie sprzedaży działki: Ponieważ zbycie nastąpiło przed upływem 5 lat od końca roku, w którym pan Jan otrzymał darowiznę, transakcja ta podlega opodatkowaniu. Pan Jan musi obliczyć dochód (przychód minus koszty odpłatnego zbycia) i wykazać go w deklaracji PIT-39.
Pan Jan decyduje, że pieniądze ze sprzedaży działki przeznaczy w ciągu najbliższych 3 lat na budowę własnego domu. W PIT-39 wykazuje ten dochód jako wolny od podatku w ramach ulgi mieszkaniowej.
Pan Jan wysyła do urzędu skarbowego dwa osobne formularze: PIT-37 oraz PIT-39 w terminie do 30 kwietnia.

Najczęstsze błędy podatników

Podczas samodzielnego rozliczania podatków łatwo o pomyłkę. Do najczęściej popełnianych błędów należą:

Próba wykazania dochodu ze sprzedaży nieruchomości w deklaracji PIT-37.
Przeświadczenie, że brak podatku do zapłaty (dzięki uldze mieszkaniowej) zwalnia z obowiązku wysłania PIT-39.
Błędne obliczanie okresu 5 lat (liczenie go od dokładnej daty zakupu zamiast od końca roku kalendarzowego).
Niezłożenie deklaracji w ustawowym terminie do 30 kwietnia.

Podsumowanie

Wybór pomiędzy PIT-37 a PIT-39 jest determinowany źródłem pochodzenia naszych pieniędzy. Pamiętaj, że praca i codzienne aktywności zawodowe to domena PIT-37, natomiast obrót prywatnymi nieruchomościami przed upływem 5 lat wymaga zastosowania PIT-39. Prawidłowe i terminowe złożenie właściwych pism pozwala uniknąć niepotrzebnego stresu oraz konsekwencji finansowych ze strony organów podatkowych.